Xitoyning Country Garden qurilish kompaniyasi Malayziyadagi o‘zining hashamatli ko‘p qavatli binolari borasida katta umidlarga ega bo‘lgan, ammo qurilish boshlanganidan deyarli o‘n yil o‘tgach, majmua kimsasiz "arvoh shahar"ga aylangan.
Dengizga qaragan hashamatli kvartiralarda o‘n minglab odamlarni joylashtirish uchun qurilgan majmua Malayziya yarimorolining janubiy chekkasida joylashgan. Xitoy ko‘chmas mulk giganti Country Garden majmuani qurishni boshlaganidan deyarli o‘n yil o‘tgach, u deyarli bo‘shab yotipti.
Forest City deb nomlangan 100 milliard dollarlik loyiha kompaniyaning xorijdagi yorqin eksponati bo‘lish o‘rniga kreditorlar nishoniga aylandi, chunki Country Garden moliyaviy muammolarni his qilish alomatlarini ko‘rsatmoqda.
Forest City kompaniyaning Xitoydan tashqaridagi eng qimmat aktividir. Agar kompaniya oxir-oqibat defoltga uchrasa, tugallanmagan megaloyiha uning kreditorlariga taxminan 1,5 milliard dollar undirishga yordam berishi mumkin, deydi Nyu-Yorkdagi Kobre & Kim yuridik firmasi hamkori Jon Xan.
Deyarli bo‘shab yotgan majmua Xitoyning bir vaqtlar gullab-yashnagan ko‘chmas mulk sektorini barbod qilgan ba’zi asosiy muammolar haqida eslatib turadi. Majmua Country Garden kompaniyasining yuqori istiqbolga ega va yer narxi past bo‘lgan joylarda megaloyihalarni yaratish strategiyasini o‘zida mujassam etgan bo‘lib, ushbu model Xitoy ko‘chmas mulk bozori avjida bo‘lganda kompaniyaning o‘sishiga turtki bergan.
Bir vaqtlar Xitoy iqtisodiy o‘sishining asosiy yetakchisi bo‘lgan ko‘chmas mulk sektori o‘nlab yillar davomida rivojlandi, chunki qurilish kompaniyalari katta miqdorda qarz olib, katta binolar qurdilar. Keyinchalik Pekin spekulyativ xatti-harakatlarni cheklash maqsadida qurilish kompaniyalarini kreditlashni qat’iylashtirdi. 2021-yil oxirida mamlakatning eng yirik developerlaridan bo‘lgan China Evergrande Group xalqaro qarzi bo‘yicha defolt, ya’ni qarzini to‘lay olmasligini e’lon qildi.
Malayziyaning janubidagi Johor shtatida joylashgan majmua qurilgan hudud avvallari Singapurdan bir necha chaqirim uzoqlikdagi o‘rmon bo‘lgan. Kompaniya 20 daqiqalik masofada joylashgan qimmat markazga arzonroq muqobil va’da berib, to‘rtta orol qurishni rejalashtirgan.
Mahalliy ko‘chmas mulk veb-saytlarida Forest City'dagi yuzlab xonadonlar sotuvga yoki ijaraga berilgan.
Country Garden mahalliy qo‘shma korxonasi orqali Forest City'ning 60 foiz ulushiga egalik qiladi, qolgan ulush esa Johor davlat agentligiga va shtat sultoni Ibrohim Iskandarga tegishli bo‘lgan Esplanade Danga 88 xususiy mahalliy kompaniyaga tegishli. Kompaniyalar 2015-yilda ishga kirishib, tezda o‘nlab minoralar va yaqin atrofda golf kurortni barpo etgan.
O‘shandan beri majmua xuddi Xitoy bo‘ylab katta orzular asosida qurilgan, lekin hech qachon amalga oshmagan ko‘plab megaloyihalar kabi "arvoh shahar" deb nom oldi. Country Garden buni rad etib, turar-joylarning 80 foizdan ortig‘i allaqachon sotilganini aytmoqda. Biroq, bu turar-joylarning aksariyati sarmoya sifatida sotib olingan va ularda hech kim yashamaydi - mahalliy ko‘chmas mulk veb-saytlarida yuzlab kvartiralar qayta sotishga va ijaraga qo‘yilgan.
Ushbu saytlarning tranzaksiyalar tarixi shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda majmuadagi kvartiralarning qiymati keskin tushib ketgan. Bir vaqtlar kvadrat futi 280 dollarga sotilgan bir xonali kvartiralar hozirda kvadrat futi uchun 116 dollardan sotilmoqda.
Hozirda loyiha 15 foizga bajarilgan va to‘rtta oroldan faqat bittasi qurilgan.
Loyihaning markaziy qismi ofislar, kvartiralar va savdo markazini joylashtirish uchun mo‘ljallangan 45 qavatli ko‘p vazifali minora hisoblanadi. Singapurga qaragan plyaj bir necha qadam narida joylashgan - u yer ham kimsasiz va timsohlar borligidan ogohlantiruvchi belgilar bilan to‘lib-toshgan.
“Forest Siti”ning deyarli huvillab yotgan ko‘chalaridan minglab bo‘sh xonadonlarning oq devorlari ko‘rinib turadi, hudud bo‘ylab asosan landshaft dizaynerlari va qo‘riqchilar yurganini ko‘rish mumkin. Bir nechta restoran va do‘konlarni hisobga olmaganda, har bir minoraning birinchi qavatidagi savdo maydonchalari bo‘m-bo‘sh, derazalari esa “Yaqinda yangi do‘konlar paydo bo‘ladi” degan plakatlar bilan qoplangan.
So‘nggi paytlarda majmua qo‘shni Indoneziyadan tobora ko‘proq sayyohlarni, shuningdek, bu yerda golf o‘ynash imkoniyatlarini izlovchi Janubiy koreyalik ba’zi xaridorlarni jalb qilmoqda.
35 yoshli malayziyalik Mitran Vining aytishicha, u 2,5 yil oldin bu yerga ko‘chib kelganida uyi joylashgan butun qavatda tanho o‘zi yashagan. Endi uning qavatidagi yana bir kvartira band. "Odamlar asta-sekin kela boshlaydilar, ammo ular aniq kelishadi", deydi u.
Country Garden va Malayziya hukumati “Forest Siti”dan katta umidlar kutishda davom etmoqda. Malayziya bosh vaziri Anvar Ibrohim majmua soliqlar miqdori kam va ko‘p martalik vizalar olish oson bo‘lgan maxsus moliyaviy zona sifatida belgilanishini aytgan.
Biroq majmuani oz sonli aholisidan ba’zilari u yerdagi “bo‘m-bo‘shlikdan” zavqlanishlarini aytishadi. “Bu yerda tinch, shovqin yo‘q”, deydi 41 yoshli xitoylik Vivian Chun. U 8 yoshli o‘g‘li bilan shu yil boshida bu yerga ko‘chib kelgan.
"Odamlar ko‘p bo‘lgandan ko‘ra, odamlar yo‘qligi ma’qulroqdir", deb qo‘shimcha qilgan u.
