Imtiyozli shartlarda ipoteka

Ipoteka — bu kvartira, uy yoki yer uchastkasi kabi turar-joy ko'chmas mulkini sotib olish uchun bankdan mablag' oladigan kreditlash turidir. Sotib olingan mol-mulk garov sifatida xizmat qilib, olingan summani foizlar bilan bankka qaytarishingizga kafolat bo'ladi.

Ipoteka olish uchun ma'lum hujjatlar va ma'lumotlar talab qilinadi:

• Mijoz pasportining asl nusxasi (ID karta);
• Birlamchi bozorda uy-joy sotib olayotganda — quruvchi tashkilot bilan dastlabki shartnoma. Ikkilamchi bozordan sotib olayotganda — kvartira oldi-sotdi shartnomasi.

Yo'q, chet el fuqarolari O'zbekistonda ipoteka olishlari mumkin emas.

O‘zbekistonda kredit tarixingizni bilib olish uchun siz bir necha usullardan foydalanishingiz mumkin:

• Onlayn tarzda — my.gov.uz portali orqali: Yagona identifikatsiya tizimi (OneID) orqali ro‘yxatdan o‘ting yoki avtorizatsiya qiling, “Iqtisodiyot, biznes va e-tijorat” bo‘limini, so‘ng “Kredit tarixini olish” xizmatini tanlab, so'rov yuboring. Sizning kredit tarixingiz haqidagi ma'lumotlar YIDX orqali sizga yuboriladi.
• Kredit axborot tahliliy markazi (infokredit.uz) orqali: Shuningdek, kredit tarixini bevosita Kredit axborot tahliliy markazidan onlayn yoki videomurojaat, pochta aloqasi orqali yoki tashkilot ofisiga shaxsan tashrif buyurib so‘rashingiz ham mumkin.

Uy-joy kreditining asosiy shartlarini, jumladan, stavka va oylik toʻlov miqdorini tezda hisoblash uchun ushbu sahifada mavjud ipoteka kalkulyatoridan foydalaning. Shuni yodda tutish kerakki, kredit tarixi, sotib olinayotgan uy-joy turi (tayyor yoki qurilayotgan), qo‘shimcha sug‘urtaga bo‘lgan ehtiyoj va boshqalarni hisobga olgan holda kreditning yakuniy shartlari har bir mijoz uchun farq qilishi mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining moliyalashtirish hisobidan yangi binolardan kvartira sotib olish, shuningdek, qurish va rekonstruksiya qilish uchun ipoteka kreditlari bo‘yicha foiz stavkalari 16,5% dan 19% gacha. Shu bilan birga, birlamchi va ikkilamchi bozorlardan ko‘chmas mulkni sotib olish uchun tijoriy kreditlar 24% dan 30% gacha bo‘lgan stavkalarda taklif etilmoqda.

Ipoteka bo'yicha eng yaxshi taklifni topish uchun turli banklarning stavkalarini solishtirish uchun onlayn vositalardan foydalanish tavsiya etiladi, bu sizga bozordagi turli xil ipoteka mahsulotlarini baholashga yordam beradi.

Ba'zi banklar boshlang'ich to'lovsiz dasturlarni taklif qilishi mumkin, biroq foiz stavkalari va muddatlar kabi ipoteka shartlari kamroq manfaatli bo'lishi mumkin. Qaror qabul qilishdan oldin barcha shartlarni sinchkovlik bilan o'rganish va moliyaviy qobiliyatingizni baholashingiz muhimdir.

Ipoteka bo'yicha boshlang'ich to'lov odatda bank shartlariga va ipoteka dasturining turiga qarab, ko'chmas mulk qiymatining 15% dan 50% gacha bo'ladi. Ba'zi banklar boshlang'ich to'lovi kam bo'lgan yoki hatto boshlang'ich to'lovsiz dasturlarni taklif qilishlari mumkin, ammo bu foiz stavkalari va kreditning boshqa shartlariga ta'sir qilishi mumkin.

Albatta, O‘zbekistonda ikkilamchi uy-joyni ipotekaga olish mumkin. Aksariyat banklar ikkilamchi ko'chmas mulk bozori uchun ipoteka kreditlarini taqdim etadi. Biroq, kredit shartlari, jumladan, foiz stavkalari, kredit muddatlari va zayom oluvchiga talablar bank va muayyan ipoteka dasturiga qarab farqlanishi mumkin.

Ipoteka krediti summasini oshirish uchun:

• kredit muddatini oshirish;
• qo'shimcha daromad haqidagi hujjatlarni taqdim etish;
• birgalikda zayom oluvchini qo'shish va hujjatlarni topshirishda uning daromadini hisobga olish;
• kredit kartalarini yopish, agar ular ishlatilmayotgan bo'lsa ham;
• mavjud kreditlarni to'liq to'lash.

Ipoteka boʻyicha birgalikda zayom oluvchi sifatida bankning daromadi va kredit tarixi talablariga javob beradigan, birgalikda zayom oluvchi bilan birgalikda zayom olish shartnomasini imzolashga va kredit majburiyatlarini oʻz zimmangizga olishga rozi boʻlgan shaxsni tanlash mumkin:

• Er yoki xotin;
• Ota-ona;
• Bolalar;
• Do'stlar.

Subsidiya hukumatning 2020 yil 25-martdagi 182-son qarori bilan tasdiqlangan bo'lib, belgilangan ijtimoiy mezonlar bo‘yicha uy-joy sharoitini yaxshilashga muhtoj bo‘lgan kam ta’minlangan oilalarga beriladi. Fuqarolar subsidiya olish uchun my.gov.uz portali orqali onlayn ariza topshirishlari mumkin. Ariza ma'qullangandan so'ng, arizachi qurilish (pudratchi) tashkiloti bilan ipoteka bo'yicha uy-joy sotib olish to'g'risida shartnoma tuzadi. Subsidiya oila uchun bir marta beriladi.

Ipotekani tasdiqlashda banklar odatda bir nechta asosiy omillarni hisobga oladi. Muhim mezonlar — bu sizning kredit tarixingiz, daromadingiz, ishingiz barqarorligi, boshlang'ich to'lov miqdori va boshqa kreditlar bo'yicha umumiy qarz. Shuningdek, ipotekaning qiymati va sizning kreditni to'lash qobiliyatingizni aniqlash uchun uning daromadingizga qanday bog'liqligi baholanadi.

Bank bir necha sabablarga ko'ra ipotekani rad etishi mumkin:

• zayom oluvchining daromadi yetarli emasligi;
• yomon kredit tarixi — kechiktirilgan to'lovlar, to'lovlardan qochish, sudlar;
• beqaror daromad;
• o'zi yoki birov uchun olingan boshqa zayom yoki majburiyatlar;
• boshlangich to‘lovning yetarli emasligi;
• noto'g'ri yoki to'liq bo'lmagan hujjatlar — zayom oluvchi xatoga yo'l qo'ygan bo'lsa ham, bank buni qalbakilashtirishga urinish sifatida tasniflaydi;
• yashash uchun mo'ljallanmagan ko'chmas mulkni sotib olish: eskirgan binodagi kvartira yoki buzilishi kerak bo'lgan bino.

Rad etish, shuningdek, zayom oluvchining moliyaviy ahvolidagi o‘zgarishlar yoki bankning ichki siyosatidagi o‘zgarishlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Ipoteka uchun qayta ariza topshirish imkoniyati, bu bank va sizning holatingizga bog'liqdir. Qayta rad etilmaslik uchun:

• ipoteka dasturingiz shartlarini ko'rib chiqing;
• jarimalar va qarzlar borligi yoki yo'qligini tekshiring;
• kredit va kredit kartalarini yoping;
• sotib olish uchun rejalashtirayotgan ko'chmas mulk bank talablariga javob berishiga ishonch hosil qiling.

Albatta, O‘zbekistonda ipotekaga olingan kvartirani sotish mumkin. Biroq, agar kvartira ipoteka garovi ostida bo'lsa, sotish uchun ipoteka kreditini bergan bankning roziligi talab qilinadi. Sotishdan so'ng, sotishdan tushgan mablag' odatda ipoteka qarzini to'lash uchun ishlatiladi va qolgan summa sotuvchiga beriladi.

Agar siz ipoteka kreditini to'lashda qiynalayotgan bo'lsangiz, albatta bankingizga murojaat qiling va ularga moliyaviy ahvolingiz haqida xabar bering. Bank sizga turli xil yordam variantlarini taklif qilishi mumkin, masalan, kreditni qayta tuzish yoki to'lovni vaqtincha kechiktirish. Aksariyat banklar moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan zayom oluvchilarni qo'llab-quvvatlashga tayyor.

Agar siz ipoteka bo'yicha qarzingizni o'z vaqtida to'lamasangiz, bank keyingi kundan boshlab jarima undirishni boshlaydi. Agar uzoq muddatli qarz bo'lsa, bank sudga murojaat qilishi va uyni qaytarib olish tartibini boshlashi mumkin, ammo bu oxirgi chora hisoblanadi. To'lovlarni o'tkazib yuborish kredit tarixingizga salbiy ta'sir etadi. Bunday holatlarning oldini olish uchun bank hisobingizdan avtomatik pul echish opsiyasidan foydalanish tavsiya etiladi.

Ipoteka qarzini muddatidan oldin to'lashga ruxsat beriladi. Biroq, bu jarayonning shartlari va paydo bo'lishi mumkin bo'lgan qo'shimcha xarajatlar yoki cheklovlar haqida bankingizdan aniqlashtirishingiz kerak bo'ladi.

Bu sizga foizlardan pullarni tejash va kreditni qaytarish muddatini qisqartirishi mumkin, ammo qaror qabul qilishdan oldin moliyaviy imkoniyatlaringizni qayta ko'rib chiqishingiz va kredit shartlarini sinchkovlik bilan o'rganishingiz maqsadga muvofiqdir.

Ipotekaning butun summasi to'liq to'langanda, bank tegishli hujjatlarni yuboradi. Ko'chmas mulkdan cheklovlar olib tashlanadi va siz o'z uy-joyingizni erkin tasarruf etish huquqiga ega bo'lasiz. Hujjatlarni tayyorlash va topshirish odatda ipoteka to'liq to'langanidan keyin taxminan 30 kun davom etadi. Ushbu davr mobaynida bank xodimlari qo'shimcha hujjatlarni talab qilishlari yoki ma'lumotlarni aniqlashtirishlari mumkin.