Yaponiya ko‘plab tektonik plitalar uchrashib, o‘zaro to‘qnashadigan Tinch okean olovli halqasi bo‘ylab joylashgani sababli u yerda zilzilalar ko‘p sodir bo‘lib turadi.
Yaponiyada yuz bergan vayronkor zilziladan bir asr o‘tgach, Tokioda seysmik xavfsizlik texnologiyasi joriy qilingan. Ammo shaharning binolari kelajakdagi zilzilalarga bardosh bera oladimi?
Yaponiya poytaxti Tokio hozirda 100 yil avval Kanto zilzilasi shaharni xarobaga aylantirgan vaqtdagiga umuman o‘xshamaydi. O‘shanda 7,9 magnitudali zilzila 105 000 kishining hayotiga zomin bo‘lgan va bir vaqtlar asosan yog‘och uylardan iborat bo‘lgan shahar kapital ta’mirga muhtoj edi.
O‘sha fojiadan bir asr o‘tgach, hozirda Tokio zilzilalarni hisobga olgan holda loyihalangan oyna va po‘latdan qad rostlagan osmono‘par binolari bilan bemalol maqtana oladi.
Shaharning nufuzli Roppongi tumanida joylashgan 247 metrli Toranomon Hills Mori Tower minorasi seysmik xavfsizlik texnologiyasi bilan mustahkamlangan binolardan biridir.
Dunyoning eng mashhur brendlari do‘konlari va ofislari, hashamatli kvartiralar joylashgan 54 qavatli bino silkinishlar vaqtida harakatni nazorat qilishni ta’minlaydigan zamonaviy seysmik vibratsiyaga qarshi tizimlarga ega.
Bino me’mori Kay Toyamaning so‘zlariga ko‘ra, bu binoda uch xil turdagi amortizatsiya texnologiyasi, har biri uzunligi 1,7 metr bo‘lgan silindrdan iborat 516 ta yog‘ amortizatori qo‘llanadi. Amortizatorlarning har biri zilzila sodir bo‘lganda binoning muvozanati va mustahkamligini saqlash uchun ishlaydi. Ular qayta-qayta cho‘zilib va siqilib, zilzila energiyasini issiqlikka aylantiradi va tashqariga chiqaradi.
2011-yilda Sharqiy Yaponiyadagi zilzila Roppongi tumanida tirbandliklar keltirib chiqargan va Mori minorasiga kelgan odamlar hamda bino xodimlari mushkul vaziyatda qolishgan edi.
"O‘shandan beri biz shaharda iskanjada qolgan va uyiga qaytolmayotgan odamlarni qabul qilishga tayyormiz", deydi Mori binosining favqulodda vaziyatlar bo‘limi katta menejeri Takashi Xosoda.
Binoning favqulodda yordam xonasi jiddiy vaziyatlar holatiga hayotiy zarur buyumlar solingan qutilar bilan to‘la.
"Bu yerda gigiyenik vositalar zaxiralari, konservalangan baliq, kreker va alumindan ishlangan adyollar bor", deb qo‘shimcha qiladi Xosoda.
Yaponiyada, korxonalar va mahalliy hokimiyat organlari bilan bir qatorda, oddiy odamlar ham hayotiy zarur narsalarni zaxiralab qo‘yishadi.
2023-yil aprel holatiga ko‘ra, Tokio hukumati tez tayyorlanadigan oziq-ovqat, guruch, lapsha va boshqa mahsulotlar saqlanadigan 400 ga yaqin omborga ega.
Yaponiya poytaxtida hali ham an’anaviy yog‘och uylar mavjud bo‘lib, ba’zilar shahar markazida bunday uylarning saqlanib qolishidan xavotir bildirmoqda.
Arakava tumani shunday hududlardan biri bo‘lib, uning 60 foizi yog‘och uylardan iborat. Ko‘pgina eski uylar qayta qurilmagan yoki zilzilalarga bardoshli qilib mustahkamlanmagan.
Buning o‘rniga mahalliy hokimiyat “hududdagi vaziyatni yaxshilash” uchun turli chora-tadbirlarni amalga oshiradi.
Misol uchun, Arakavada yong‘in holatiga suv solingan rezervuarlar va avariyaviy quduqlarni uchratishingiz mumkin. Bu yerda ba’zi skameykalar favqulodda vaziyatlarda foydalanishga mo‘ljallangan asboblarni saqlash qutilari sifatida qo‘llanadi.
“Asosiy maqsad shahar va shahardagi binolarni yong‘inga chidamliroq, vayrongarchiliklarga mustahkamroq qilishdan iborat. Ikkinchi maqsad esa odamlar evakuatsiya qilinadigan ko‘chalarni kengaytirishdir”, deb aytadi Arakava okrugi rasmiysi Xironori Murayama.
Ba’zi mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu sa’y-harakatlarga qaramay, Tokio zilzilalar va toshqin kabi boshqa tabiiy ofatlarga nisbatan zaif bo‘lib qolmoqda.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, yaqin 30 yil ichida Tokioda kuchli zilzila sodir bo‘lishi ehtimoli 70 foizga teng.
