Quyida qoyalarda o‘yilgan, tog‘ yoki cho‘l o‘rtasida qad rostlagan ajabtovur haykallar keltirilgan. Ular necha yillardan beri odamlarni hayratlantirishdan to‘xtamayapti.
“G‘AZABLANGAN OT” YODGORLIGI, JANUBIY DAKOTA (AQSH)
AQSHning Janubiy Dakota shtatida oglala hindulari qabilasi sardori “G‘azablangan ot”ga bag‘ishlangan, dunyodagi eng katta yodgorlik bor bo‘lib, u yaxlit qoyadan o‘yib chiqilgan. Yodgorlik qurilishi 1948-yilda boshlangan. Yodgorlik muallifi, amerikalik haykaltarosh Korchak Zyulkoovski 1982-yilda o‘z g‘oyasini oxirigacha yetkazishga ulgurmay vafot etgan, biroq o‘z ortidan yodgorlikning batafsil eskizlarni qoldirgan.
Chavandozning yuzi 1998-yilda qurib bitkazilgan va uzunligi 27 metrni tashkil qiladi. Loyiha mablag‘ yo‘qligi sababli yakunlanmay qolgan, biroq bir guruh havaskorlar ishlarni davom ettirmoqda. Mablag‘lar asosan yodgorlikka tashrif buyuruvchilar (yiliga bir millionga yaqin kishi) tomonidan beriladi. Haykal nihoyasiga yetganda uzunligi 195 metrni, balandligi esa 172 metrni tashkil qiladi.
PREZIDENTLAR TOG‘I, JANUBIY DAKOTA
Janubiy Dakotada yana bir ulkan yodgorlik bor – Blek-Xills tog‘i cho‘qqisi 1770-yildan 1900-yilgacha AQSH tarixidagi eng muhim to‘rt prezident: Jorj Vashington, Tomas Jefferson, Teodor Ruzvelt va Avraam Linkolnni ifodalovchi 18 metrlik ulkan yodgorlikka aylantirilgan. Ushbu ajabtovur san’at asarini yaratish taxminan 15 yil vaqt olgan va uning ochilishi AQSH tarixining 150 yilligiga bag‘ishlangan.
DЕTSЕBAL YODGORLIGI, RUMINIYA
Yaxlit qoyadan o‘yilgan Yevropadagi eng katta yodgorlik Ruminiya va Serbiya chegarasida joylashgan. Rim imperiyasiga qarshi yurishlari bilan mashhur bo‘lgan Dakiya qiroli Detsebalning 40 metrlik haykalini yaratish ustida 12 nafar alpinist-haykaltarosh 10 yil davomida ish olib borgan. Haykal buyurtmachiga bir million dollarga tushgan va 2004-yilda yakunlangan.
Yodgorlik uchun joy ham tasodifan tanlanmagan: aynan shu yerda, Dunayning tor qismida, Rim imperatori Trayan 105-yilda Dakiya armiyasi ustidan yakuniy g‘alabani qo‘lga kiritgan. Taslim bo‘lishni istamagan Detsebal qilich bilan o‘z joniga qasd qilgan.
“BIZ – TOG‘LARIMIZ” HAYKALI, STEPANAKERT
1960-yillarda haykaltarosh Sarkis Bagdasaryan Tog‘li Qorabog‘ timsoliga aylangan ushbu kompozitsiyani yaratgan. Haykal chol va kampirni ifodalab, Bagdasaryan uni yaratishda o‘z bobosi va buvisi siymolaridan foydalangan. Haykaltarosh chol va kampirni go‘yoki yerdan o‘sib chiqqandek va u bilan chambarchas bog‘lanib ketgandek ko‘rsatmoqchi bo‘lgan. Yodgorlikning balandligi 9 metr bo‘lib, Armavirdan olib kelingan pushti tufdan yasalgan.
GIZANING KATTA SFINKSI, MISR
Nil daryosining g‘arbiy qirg‘og‘idagi Gizada joylashgan Sfinks haykali Yer yuzida saqlanib qolgan eng qadimgi monumental haykal hisoblanadi. Sher tanasi va odam boshiga ega afsonaviy hayvon ko‘rinishidagi haykal taxminan miloddan avvalgi 2559-yilda qurib bitkazilgan. U go‘yoki fir’avn Xefren dafn etilgan piramidani qo‘riqlab turadi. Haykalning uzunligi 73 metr, balandligi 20 metr. Yevropaliklar Fransiya imperatori Napoleon va uning Misrga yurishi tufayli ulkan haykalning mavjudligidan xabar topishgan. O‘sha vaqtda sfinks iyagigacha qumga botgan bo‘lgan. U faqat 19-asr o‘rtalariga kelibgina to‘liq qazib olingan.
ABU SIMBEL QOYASI, MISR
Abu Simbel — Nil daryosining g‘arbiy qirg‘og‘idagi qoya bo‘lib, unda fir’avn Ramses II davrida (miloddan avvalgi 1279-1213-yillar) ikkita qadimgi Misr ibodatxonasi o‘yilgan. U Nubiyada, zamonaviy Misr-Sudan chegarasi yaqinida joylashgan. Ibodatxonaga markaziy kirishni Ramzes II'ning har biri 20 metr balandlikka ega to‘rtta haykali bezab turadi.
BOMIYAN VODIYSIDAGI BUDDA HAYKALLARI, AFG‘ONISTON
Bomiyan vodiysidagi buddaviy monastirlar majmuasiga kirgan, 37 va 55 metrlik ikkita ulkan Budda haykali kamida bir yarim ming yil davomida turgan. Biroq haykallar 2001-yilda ommaviy noroziliklar, jumladan, musulmon davlatlarining noroziligiga qaramay, tolibonlar tomonidan yo‘q qilingan.
