Polineziyadagi Tonga orol-davlatida joylashgan Xunga-Tonga-Xunga-Xaapay vulqonining 2022-yil yanvarida otilishi shunchalik kuchli bo‘lganki, u sayyoramizda iqlimning vaqtinchalik isishiga olib kelgan bo‘lishi mumkin. Bu haqda Nature jurnalida chop etilgan tadqiqotda aytilmoqda.
Tinch okeanining janubiy qismida joylashgan yerosti vulqoni vulqon portlash xavfliligining 8 ballik darajasidan 5 ball bilan portlagan. U shunday kuchli tovush zarbasini vujudga keltirganki, uni ancha olisdagi Alyaska shimolida eshitish mumkin bo‘lgan. U, shuningdek, Tinch okeani orqali Yaponiya, Shimoliy va Janubiy Amerikagacha yetib borgan sunamini keltirib chiqargan.
Vulqon otilishi ta’sirini nafaqat sayyoramiz, balki atmosfera ham his qilgan. Yerosti vulqoni portlashi natijasida stratosferaga katta miqdorda bug‘ ko‘tarilgan. Mohiyatan, bu bug‘ Tinch okeani hududida vaqtinchalik isishni keltirib chiqargan kuchli issiqxona gazi hisoblanadi.
Olimlarning aytishicha, bu holat yaqin o‘n yilda Yer yaqinidagi haroratning ma’lum muddat 1,5 darajaga oshishi imkonini oshiradi.
Odatda vulqonlar otilganda, aksincha, iqlim sovishiga olib keladi. Ular otilganda atmosferaga oltingugurt dioksidini (SO2) chiqaradi. Ushbu modda quyosh nurlarini to‘sib, iqlim sovishiga olib keladi.
Masalan, 1814-yilda Indoneziyadagi Tambora vulqoni otilishi oqibatida stratosferaga 30 mln.dan 60 mln. tonnagacha gazsimon oltingugurt dioksidi ko‘tarilgan. Bunday balandlikda gaz mayda zarralarga aylanib, Yer shari atrofida chang pardasini hosil qilgan. Bu parda quyosh nurlarini to‘sib, global iqlimning 3 darajaga sovishiga olib kelgan.
