Rossiyaning “Luna-25” stansiyasi halokatga uchragandan uch kun o‘tib, 23-avgustda Hindistonning “Chandrayan-3” fazoviy stansiyasining “Vikram” moduli Oyga yumshoq qo‘nishni amalga oshirdi. Buni Hindiston kosmik tadqiqotlar tashkiloti tasdiqladi.
Hind tilidan "Oy kemasi" deb tarjima qilinadigan qurilma birmuncha vaqt Rossiya qurilmasi bilan birga Oy orbitasida bo‘lgan.
Hindiston missiyasi doirasida tarixda birinchi marta Yer tabiiy yo‘ldoshining kam o‘rganilgan janubiy qutbi yaqiniga qo‘nishga muvaffaq bo‘lindi. Olimlarning fikricha, bu hududda muzlagan suv va qimmatli elementlarning katta zahiralari bo‘lishi mumkin.
Avvalroq Rossiya Oyning ko‘rinmas tomoniga fazoviy qurilmani qo‘ndirgan tarixdagi birinchi davlat bo‘lish maqsadida yo‘ldosh tomon “Luna-25”ni uchirgan edi, biroq qurilma qo‘nish vaqtida halokatga uchradi. Shu sabab Hindiston bu borada yetakchilikni qo‘lga kiritdi.
Hindiston bosh vaziri Narendra Modi “Vikram”ning Oyga qo‘nishini “tarixiy kun” deb atadi.
Shu tariqa, Hindiston Oyga yumshoq qo‘nishni amalga oshirgan 4-davlatga aylandi. Avval bunga Sobiq ittifoq, AQSH va Xitoy erisha olgan.
Vikram Oyga uni o‘rganish uchun roverni yetkazadi. Qayd etilishicha, roverning vazni 26 kg.ni tashkil qiladi. Lunoxod Oydagi tektonik faollikni o‘rganish, uning sirtini tahlil qilish, ichiga "boqa olish" imkonini beradigan maxsus tizim bilan jihozlangan. Roverning missiyasi 14 kun davom etadi.
“Chandrayan-3” stansiyasi 14-iyul kuni Hindistonning eng katta va eng og‘ir raketasi LVM3 yordamida Oy tomon uchirilgandi.
Stansiyaning seriya raqamidan shuni bilsa bo‘ladiki, bu Hindistonning Oyni o‘rganish bo‘yicha uchinchi missiyasidir. “Chandrayan-1” kosmik zondi 2008-yilda Oy sirtini 3D formatda xaritalash uchun u tomon uchirilgan edi. 2019-yilda “Chandrayan-2” missiyasi doirasida qo‘nish modulini Oyga qo‘ndirish rejalashtirilgan edi, biroq qurilma bilan aloqa uzilib qolgan.
Nima uchun aynan janubiy qutb?
NASA mutaxassislarining ta’kidlashicha, Oyning janubiy qutbi ko‘plab sir-sinoatlarga boy, u yerda millionlab yillar davomida quyosh nuri tushmagan kraterlar mavjud va harorat -248 °C gacha tushishi mumkin.
Ammo janubiy qutbga qiziqishning asosiy sabablaridan biri – u yerda muz shaklida suv bo‘lishi mumkinligidir. Agar Oyda muz aniqlansa va uni olish mumkin bo‘lsa, bu kelajakda uning o‘zlashtirilishiga umid beradi, chunki suv nafaqat inson uchun zarur, balki undan raketa yoqilg‘isi sifatida (kislorod va vodorod atomlariga parchalagandan keyin) foydalanish mumkin.
Shunda Oy fazoning uzoq burchaklariga parvozlarni amalga oshirishda yordamchi bazaga aylanishi mumkin.
