Koronavirus pandemiyasi rasman tugagan deb e’lon qilinganiga qaramay, virus butun dunyo bo‘ylab tarqalishda davom etmoqda. Virusning mutatsiyaga uchragan yangi shtammlari paydo bo‘lishi tufayli kasallikning yangi holatlari soni ortib bormoqda.
Jumladan, 2023-yil boshida COVID-19'ning birinchi marta aniqlangan EG.5 subvarianti bilan kasallanish holatlari Yevropada tobora ko‘proq uchramoqda. Bu shtamm juda yuqumli bo‘lib, immunitetdan qochish xususiyatiga ega.
Kanadalik genom bo‘yicha biolog Rayan Gregori yangi shtammga mitti sayyora sharafiga “Eris” (Erida) nomini berdi. Bundan tashqari, qadimgi yunon nifoq ma’budasi ham shunday nomlangan.
EG.5 shtammi o‘zidan nimani aks ettiradi?
EG.5 omikron shtammining yangi variantidir.
Dunyoda u bilan kasallanish holatlari soni iyun oxiridagi 7,6 foizdan iyul oxirida 17,4 foizgacha oshdi. Shuning uchun Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti uni kuzatuv ostiga olgan.
Biroq, tashkilot ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu mutatsiya bilan bog‘liq xavf uning avval aylanib yurgan variantlarga o‘xshashligi sababli kichikdir. Shu bilan birga, JSST EG.5 ba’zi davlatlarda yoki hatto butun dunyoda dominantga aylanib, COVID-19 holatlari ko‘payishiga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirgan.
Edinburg universitetining epidemiologiya bo‘yicha professori Roulend Kao “yangi shtamm avvalgilaridan aniq bir ustunlikka egaligini " aytgan.
Biroq, uning ta’kidlashicha, vaziyat 2021-yilda omikroning ilk versiyasi butun dunyo bo‘ylab tez tarqala boshlagandagidek “ fojiali emas ”.
EG.5 bilan kasallanish belgilari qanday va u boshqa variantlardagiga qaraganda og‘irroq kechadimi?
Jons Xopkins universiteti molekular mikrobiologiya va immunologiya kafedrasi professori Endryu Pekoshning so‘zlariga ko‘ra, EG.5 bilan kasallanish belgilari deyarli boshqa variantlar bilan bir xil.
Ularga isitma, yo‘tal, charchoq, burun oqishi, bosh va mushak og‘rig‘i kiradi. U shamollash, gripp yoki pnevmoniya kabi his etilishi mumkin.
Oksford universitetining infeksiyalarni va immunitetni o‘rganish kafedrasi professori Endryu Pollardning aytishicha, omikron va uning subvariantlari bilan kasallanish virusning oldingi shtammlariga qaraganda kamroq og‘ir kechishi haqida dalillar mavjud.
Biroq, uning so‘zlariga ko‘ra, "aholida virusga immunitet shakllangani va u kasalliklarning og‘ir shakllaridan himoya qilishi sababli yangi shtamm haqida aniq xulosa chiqarish mushkul".
Ta’kidlanishicha, ba’zi boshqa variantlardan farqli o‘laroq, “Eris” vaksina olingandan yoki COVID-19 bilan kasallangandan keyin tanada ishlab chiqarilgan antitanalardan qochish xususiyatiga ega.
Yangi shtammning tarqalish darajasi qanday?
Yangi shtamm hozirda Hindiston va Buyuk Britaniyadan tashqari, 51 ta davlatda aniqlangan. Bu davlatlar orasida Yevropa va Osiyoning boshqa bir qator davlatlari, jumladan, Xitoy, Yaponiya va Janubiy Koreya bor, hozirda kasallanishlar soni Shimoliy Amerikada ham ortib bormoqda.
"EG.5 tarqalayotgan bir qator davlatlarda kasallanish holatlari va kasalxonaga yotqizishlar soni ko‘paygan. Garchi kasallikning boshqa shtammlarga qaraganda og‘irroq ekanligi haqida hech qanday dalil yo‘q", deb ta’kidlangan JSSTda.
COVID'ning yangi mutatsiyalaridan qo‘rqish kerakmi?
"Vaksinalar va tabiiy immunitetning rivojlanishi tufayli vaziyat asta-sekin tartibga solinadi ... Ammo tinchlanishga hali erta", deb aytgan Kao.
COVID-19 vaksinalari hozirda EG.5 ga o‘xshash Omicron XBB variantlariga moslashtirilmoqda.
Pollardning ta’kidlashicha, vaksinalar COVID-19'ning barcha turlari bilan og‘ir kasalliklanishdan hamon a’lo darajada himoyalaydi.
Mutaxassisning qo‘shimcha qilishicha, buster (kuchaytiruvchi) dozalar aholining zaif qatlamlari uchun infeksiya xavfini kamaytiradi va ehtimol, mavjud vaksinalar yangi variantdan ham himoyalaydi.
Olimlar tadqiqotlarni davom ettirar ekan, yana yangi shtammlar aniqlanadi. O‘tgan haftada mutaxassislar Daniya va Isroilda virusning yangi variantini aniqlashgan. Ushbu shtamm tutashish oqsilida ko‘proq mutatsiyalarga ega.
JSST matbuot kotibi Van Kerkovening ta’kidlashicha, COVID-19 barcha davlatlarda aylanib yuripti va mutatsiyaga uchramoqda.
"Bu davom etadi va biz bunga tayyor bo‘lmog‘imiz lozim", deb aytgan JSST vakili va davlatlarni paydo bo‘layotgan yangi shtammlarni tadqiq qilishda hamkorlik qilishga chaqirgan.
