Stiv Jobs Stiv Voznyak bilan birgalikda Apple kompaniyasiga asos solgan. Jobs boshchiligida kompaniya chinakam inqilobiy texnologiyalarni, jumladan iPhone va iPad’ni yaratgan.
Stiven Jobs Apple kompaniyasini jahon miqyosida shuhrat qozongan va dunyoda eng tez rivojlanayotgan kompaniyalardan biriga aylantirgan taniqli tadbirkor va marketolog edi. U buni qanday uddaladi?
Stiv Jobs asrab olingan
Jobs Viskonsin universitetining ikki aspiranti – amerikalik Joan Shibl va suriyalik Abdulfattoh "Jon" Jandali oilasida tug'ilgan. Jobsning otasi siyosatshunoslik bo‘yicha professor, onasi esa logoped bo'lib ishlagan. Stiven tug'ilgandan keyin ota-onasi unga hattoki ism ham bermay, uni bolalar uyiga topshirib yuborgan.
Jobs asrab olingandan ko'p o'tmay, uning biologik ota-onasi turmush qurgan va Mona Simpson ismli yana bir farzand ko'rgan. Jobs 27 yoshga to‘lgandagina biologik ota-onasi haqida ma’lumot olishga muvaffaq bo‘lgan. Uni go'dakligida Klara va Pol Jobs asrab olgan va unga Stiven Pol Jobs deb ism qo'ygan.
Stiv Jobs qanday o'qigan?
Jobs boshlang'ich maktabda darslardan zerikardi va shu sababli qitmir bo‘lgan. Shunga qaramay, u barcha imtihonlarni yaxshi topshirgan va maktabdan haydalmagan. O'rta maktabni tugatgach, Jobs Portlend shahridagi Rid kollejida o'qigan. U bu yerda qoniqish hosil qilmay, olti oydan so'ng kollejni tashlab ketgan va keyingi 18 oyni faqat muayyan ijodiy mashg'ulotlarga qatnashish bilan o‘tkazgan.
Kollejda Jobs “adashi” Stiv Voznyak bilan tanishib qolgan. Voznyak keyinchalik unga Apple kompaniyasiga asos solishda yordam bergan. Voznyak kollejni tugatgandan so'ng Berklidagi Kaliforniya universitetiga o'qishga kirgan. "Biz ikkimiz ham elektronikani yaxshi ko'rardik va o'sha vaqtda raqamli chiplar bilan shug'ullanardik, – deb eslaydi Voznyak. – O‘sha vaqtda oz odam chiplar nima, ular qanday ishlaydi va nimaga qodirligi haqida tasavvurga ega bo‘lgan. Men ko‘p kompyuterlarni loyihalardim va shu sababli undan elektronika hamda kompyuter dizayni borasida ancha oldinda edim. Lekin shunga qaramay, biz umumiy qiziqishlarga ega edik. Ikkimizning ham dunyoda yuz berayotgan voqealarga o‘z fikrimiz bor edi".
Apple Computers
1976-yilda, Jobs 21 yoshda bo'lganida, Voznyak bilan birga Jobslar oilasi garajida Apple Computer kompaniyasiga asos solgan. Ular o‘z ishlarini Jobsning Volkswagen avtobusi va Voznyakning kalkulyatorini sotishdan ortgan pulga moliyalashtirishgan. Jobs va Voznyak Apple bilan kompyuter sanoatida inqilob qilgani aytiladi, chunki aynan ular kompyuterlarni kichikroq, arzonroq, oddiy iste'molchilar uchun tushunarli va qulay qilishga erishgan.
Voznyakka foydalanuvchilarga qulay shaxsiy kompyuterlar seriyasini ishlab chiqish g‘oyasi kelgan, Jobs esa uning marketingiga javob bergan. Eng boshida Apple har bir kompyuterni 666,66 dollardan sotgan va buning natijasida Apple I modeli kompaniyaga taxminan 774 000 dollar keltirgan. Uch yil o‘tib kompaniyaning ikkinchi modeli Apple II sotuvga chiqqandan keyin savdolar 700 foizga oshib, 139 million dollarni tashkil etgan.
1980-yilda Apple Computer birjaga chiqadi va uning bozor qiymati birinchi savdo kunining oxiriga kelib 1,2 milliard dollarni tashkil etadi. Shundan keyin Jobs Apple‘ga sarmoya kiritgan, Pepsi-Cola kompaniyasining marketing bo'yicha mutaxassisi Jon Skalliga bosh direktor lavozimini egallash iltimosi bilan murojaat qiladi.
Stiv Jobsning Apple’dan ketishi va qaytishi
1984-yilda Apple Macintosh kompyuterini chiqardi. Biroq, Apple’ga IBM’dan o‘zib ketishga imkon bergan savdolar hajmi o‘sishi va yuqori unumdorlikka qaramay, Macintosh hali ham o'sha vaqtda keng tarqalgan qurilmalar bilan mos kelmasdi.
Vaqt o‘tib, Skalli Jobs Apple kompaniyasiga zarar yetkazmoqda deb hisoblay boshlagan va kompaniya rahbarlari sekin-asta Jobsning xizmatlaridan voz kechishni boshlashgan. Bu 1985-yilda Jobsning Apple‘ni tark etishiga olib keldi. Jobs Apple’dan ketgandan keyin NeXT, Inc. deb nomlangan, qurilmaviy va dasturiy ta'minot ishlab chiqaruvchi kompaniyaga asos soldi. Kompaniyaning o‘zining operatsion tizimini sotishga urinishlari muvaffaqiyatsiz kechgan va oxir-oqibat Apple 1996-yilda NeXT, Inc.’ni 429 million dollarga sotib olgan.
1997-yilda Jobs Apple bosh direktori lavozimiga qaytadi. Jobs 1970-yillarda Apple’ga yuqorilashga yordam berganidek, 1990-yillarda ham kompaniyani “qayta tiriltirgan”.
Yangi boshqaruv jamoasi, aksiyalarga opsionlar va yiliga 1 dollarlik maosh bilan Jobs Apple’ni yana kerakli yo‘lga qaytara oladi. Jobsning yangi mahsulotlari (masalan, iMac), samarali marketing kampaniyalari va zamonaviy dizayn yana iste'molchilar e'tiborini tortadi.
Stiv Jobsning o'limi
2003-yilda Jobsda oshqozonosti bezi saratonining kam uchrovchi, ammo jarrohlik yo‘li bilan davolash mumkin bo‘lgan turi – neyroendokrin o'sma aniqlanadi. Jobs darhol jarrohlik stoliga yotish o‘rniga, o‘zining vegetarian dietasini o'zgartirishga qaror qiladi va Sharq tabobati davolash usullarini sinab ko'radi.
Jobs 9 oy davomida operatsiyani kechiktirib, Apple direktorlar kengashining asabiylashishiga sabab bo‘ladi. Kompaniya rahbarlari Apple bosh direktori kasalligi ma'lum bo'lsa, aksiyadorlar ulardan aksiyalarni tortib olishlaridan xavfsirashgan. Ammo oxir-oqibat, Jobs 2004-yilda operatsiyaga rozi bo'ladi va o'simtani oldirib tashlaydi.
2009-yil boshida Jobs vazn yo'qotgani haqida xabarlar paydo bo'ladi, ba'zilar uning sog'lig'i bilan bog'liq muammolar yana qaytganini taxmin qilishadi. Tadbirkorga jigar ko‘chirib o‘tkaziladi, biroq u vazn yo‘qotishda davom etadi. O'sha yili Jobs kompaniyani deyarli boshqarmay qo‘yadi va bu ishni Tim Kukka topshiradi.
2011-yil yanvar oyida Jobs kasallik ta'tiliga chiqayotganini e'lon qiladi. Avgust oyida u Kukni rasman bosh direktor etib tayinlab, Apple bosh direktori lavozimini tark etadi. Stiv Jobs 2011-yil 5-oktabrda Palo-Alto shahrida saraton kasalligi bilan o‘n yillik kurashdan so‘ng vafot etadi. U o‘shanda 56 yoshda bo‘lgan.
Uning shifoxona to‘shagida qoldirgan so'nggi so‘zlari quyidagicha va ular qalbning eng nozik torlarini titratadi: “Men biznes olamida muvaffaqiyat cho'qqisini zabt etdim. Ko'pchilik mening hayotimni muvaffaqiyat timsoli deb o'ylaydi. Lekin tan olaman, ishdan tashqari menda ko'p quvonch yo'q. Umuman olganda, boylik men ko‘nikib qolgan hayot haqiqati... Hayotda bundan ham muhimroq narsalar bor. Balki kimdir uchun bu munosabatlar, boshqalar uchun san'at yoki bolalik orzulari... Pulga ega bo'lsangiz, sizni mashinada olib yuradigan, uyingizda yoki ishxonangizda yumushlarni bajaradigan bir talay odamlarni yollay olasiz. Lekin hech kim sizning kasalingizni o'z zimmasiga olmaydi... Sizning chinakam xazinangiz oilaga, yoringizga, yaqinlaringizga, do'stlaringizga bo'lgan muhabbatdir... O'zingizni ehtiyot qiling. Boshqalarga g'amxo'r bo‘ling."
